Edukacja polonijna szczególny rodzaj edukacji międzykulturowej

Spojrzenie na edukacje polonijna jako szczególny rodzaj edukacji międzykulturowej, żywy i stale rozwijający się, pięknie ujęła prof. dr hab. Jolanta Szempruch z Uniwersytetu Rzeszowskiego w wykładzie inaugurującym XII Polonijny Zjazd SWP w Gdańsku. Podkreślała, że lekcje języka polskiego to nie tylko wiedza, poprawność językowa i literatura, ale to również emocje, więzi z Polską, polskie kody kulturowe.

Szkoła polonijna nie jest zatem wyłącznie miejscem, w którym dzieci mają “podszkolić polski”. Nie jest też miniaturową wersją szkoły w Polsce działającą przez kilka godzin w weekend. Jest czymś więcej.
To miejsce, w którym spotykają się języki, pokolenia, historie migracji i różne sposoby rozumienia polskości. Miejsce, w którym dziecko może pytać, porównywać, odkrywać i tworzyć. Może nauczyć się szanować dziedzictwo swoich rodziców, nie rezygnując przy tym z kultury kraju, który jest jego własnym domem.
Być może największa zmiana proponowana przez współczesną edukację polonijną polega więc na zmianie jednego pytania.
Zamiast pytać:
„Jak dużo polskości udało nam się zachować?”
warto pytać:
„Jaką relację z polskością udało nam się pomóc dziecku zbudować?”
Czy chce mówić po polsku?
Czy jest ciekawe Polski?
Czy potrafi rozmawiać o swoim pochodzeniu bez skrępowania?
Czy rozumie historię swojej rodziny?
Czy potrafi funkcjonować pomiędzy kulturami bez poczucia, że musi jedną z nich odrzucić?
Czy widzi w znajomości polskiego wartość?

Jeśli odpowiedź brzmi „tak”, szkoła osiągnęła coś znacznie ważniejszego niż zrealizowanie kolejnej listy tematów.

Ten sposób myślenia przedstawia również Instytut Rozwoju Języka Polskiego w nowych Ramach programowych polonijnej edukacji językowo-kulturowej. Autorzy proponują inne pytanie: nie „jak uchronić dziecko przed utratą polskości?”, lecz „jak stworzyć mu przestrzeń, żeby mogło własną polskość odkryć i rozwijać?”. W Przewodniku IRJP czytamy;
„kultura to nie muzeum, lecz żywa przestrzeń — można do niej wnieść coś od siebie, przekształcić, podzielić się z innymi.”
Jeżeli kultura jest żywą przestrzenią, uczeń nie powinien być wyłącznie jej odbiorcą.
Powinien stać się jej uczestnikiem.

I być może właśnie w tym tkwi jedna z najważniejszych misji współczesnej szkoły polonijnej, nie tylko nauczyć dzieci, skąd pochodzą, ale dać im przestrzeń, aby same zdecydowały, co polskość będzie dla nich oznaczała dalej.

Najtrwalsza więź z Polską to ta, którą dzieci wybierają same.